Công trình do một hoàng thân Lào vẽ khi còn là du học sinh, nay là biểu tượng của Phan Thiết
Trong hàng trăm cái tháp nước thời Pháp thuộc còn sót ở Việt Nam, chỉ một cái được cả thành phố lấy làm biểu tượng, in lên logo hàng loạt doanh nghiệp và gọi bằng cái tên trìu mến “đài nước”. Điều lạ hơn: người vẽ nó không phải kiến trúc sư người Pháp, mà là một sinh viên người Lào mê hội họa — hoàng thân Souphanouvong, người sau này trở thành Chủ tịch nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào.
Mục 01Bản vẽ của một sinh viên 19 tuổi
Souphanouvong (1909 – 1995) khi ấy đang là du học sinh tại Hà Nội. Năm 1928, với niềm đam mê hội họa, ông vẽ bản thiết kế một tháp nước cho Phan Thiết. Bản vẽ được Sở Công chánh Hà Nội phê duyệt trước khi đưa ra đấu thầu.
Người trúng thầu thi công là nhà thầu Ưng Du, gốc Huế, sinh sống và làm việc tại Bình Thuận. Công trình khởi công cuối năm 1928 và hoàn thành đầu năm 1934 — sáu năm cho một cái tháp nước, con số nói lên mức độ công phu của phần xây gạch thủ công.
Một người Lào vẽ, một người Huế xây, một thành phố miền biển Nam Trung Bộ nhận làm biểu tượng của mình. Ít công trình nào có lai lịch nhiều lớp như vậy.
Về lai lịch tháp nước Phan ThiếtSouphanouvong về sau giữ vai trò lãnh đạo cách mạng Lào và trở thành Chủ tịch nước. Việc một nguyên thủ quốc gia từng để lại dấu ấn kiến trúc trên đất Việt Nam khi còn là sinh viên khiến tháp nước Phan Thiết mang thêm một tầng ý nghĩa về quan hệ hai nước.
Mục 02Kiến trúc bát giác: đọc công trình theo ba phần
Tháp cao 32 mét tính từ đế lên đỉnh, xây bằng gạch, tổng thể chia làm ba phần rõ rệt:
| Thân tháp | Hình trụ bát giác đều — tám cạnh, mỗi cạnh rộng 3,9 m, càng lên cao càng thu nhỏ lại. Chính độ thu này làm khối tháp trông thanh chứ không nặng. |
| Bầu đài | Phần phình ra ở trên để chứa nước — bộ phận quyết định công năng của cả công trình. |
| Phần mái | Chóp trên cùng, nay là nơi treo cờ Tổ quốc và cờ Đảng. |
Trên thân tháp có dòng chữ “U.E.PT” — viết tắt của Usine Des Eaux de Phan Thiet, tức Nhà máy nước Phan Thiết — được ghép bằng các mảnh gốm chạy vòng quanh công trình. Đây là chi tiết đáng nhìn gần nhất: không phải chữ sơn hay chữ đúc, mà là chữ ghép sứ, kỹ thuật trang trí đặc trưng của giai đoạn ấy.
Vì sao hình bát giác?
Với một tháp chứa nước, hình tròn là phương án chịu lực tối ưu nhưng khó thi công bằng gạch thủ công. Bát giác là giải pháp trung dung: gần tròn về mặt phân bố lực, mà mỗi mặt vẫn là một mảng phẳng nên xây gạch được. Nói cách khác, cái hình dáng làm nên vẻ đẹp của tháp lại xuất phát từ một tính toán rất thực dụng.
Mục 03Đường chân trời của một thành phố
Tháp nằm bên bờ tả sông Cà Ty, thuộc khu Bình Hưng, ngay trung tâm thành phố. Vị trí này không phải tình cờ: tháp nước cần đủ cao để tạo áp lực nước cho cả khu vực, nên nó buộc phải là vật thể cao nhất vùng — và vì thế trở thành mốc định hướng của cả đô thị.
Ngày nay tháp không còn làm nhiệm vụ cấp nước. Công trình được xếp hạng di tích, và hình ảnh của nó xuất hiện trên logo của rất nhiều doanh nghiệp địa phương như một cách chỉ dấu xuất xứ — thấy tháp nước là biết Phan Thiết.
Mục 04Ngắm tháp khi lên đèn
Tháp nước đẹp nhất vào lúc trời vừa tắt sáng mà đèn đã bật — quãng 18h30 đến 19h30 tùy mùa. Lúc đó nền trời còn màu xanh sâu, hệ đèn chiếu vào thân gạch cho ra sắc vàng ấm, và mặt sông Cà Ty phản chiếu thành hai khối sáng.
- Từ bờ kè phía đối diện — góc kinh điển: lấy trọn tháp cùng phần bóng in trên mặt nước. Đứng gần cầu Lê Hồng Phong hoặc cầu Trần Hưng Đạo.
- Từ trên cầu — cho khung có cả tháp, dòng sông và dãy nhà phố hai bên; nên chụp lúc còn chút ánh trời.
- Đi bộ tới sát chân tháp — đây là chỗ duy nhất thấy rõ các mảnh gốm ghép chữ “U.E.PT” và độ dày của khối gạch.
- Kết hợp trong một buổi tối — tháp nước, bờ kè Cà Ty và chợ Phan Thiết nằm trong bán kính đi bộ. Ăn tối ở khu chợ rồi ra bờ kè là lịch trình gọn nhất.
Là công trình gạch gần một trăm năm tuổi nằm sát sông, tháp chịu tác động của hơi muối và thời tiết. Báo chí đã nhiều lần nêu nhu cầu tu sửa. Khi tới, anh chị ngắm và chụp từ bên ngoài; không leo, không tựa, không tác động lên phần thân gạch.
Novavila 1 – Biệt Thự Song Lập 4PN Nội Thất Cao Cấp4 phòng ngủ · chứa 8 kháchHồ bơi Clubhouse · Bikini Beachtừ 2,8 triệu/đêm
Villa 5 – Phòng Cặp Đôi Lãng Mạn (Ưu Đãi Sốc)1 phòng ngủ · chứa 2 kháchBồn tắm thả cánh hoa NGAY TRONG PHÒNG · Phòng tắm ốp đá cẩm thạch, sen tắm đứngtừ 1 triệu/đêm
Villa Thiên Thanh — Song Lập 3PN Khu 43 phòng ngủ · chứa 6 kháchtừ 2,8 triệu/đêmMục 05Câu hỏi thường gặp
Tháp nước Phan Thiết xây năm nào?
Công trình khởi công vào cuối năm 1928 và hoàn thành đầu năm 1934. Tính đến nay tháp đã gần một trăm năm tuổi.
Ai thiết kế tháp nước Phan Thiết?
Hoàng thân Souphanouvong (1909 – 1995) của Lào, người sau này trở thành Chủ tịch nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào. Ông vẽ bản thiết kế năm 1928 khi còn là du học sinh tại Hà Nội; bản vẽ được Sở Công chánh Hà Nội phê duyệt rồi đưa ra đấu thầu. Nhà thầu Ưng Du, người gốc Huế sinh sống tại Bình Thuận, trúng thầu thi công.
Tháp nước cao bao nhiêu và có hình gì?
Tháp cao 32 mét tính từ đế lên đỉnh, xây bằng gạch, thân là hình trụ bát giác đều với tám cạnh, mỗi cạnh rộng 3,9 mét và càng lên cao càng thu nhỏ. Tổng thể chia ba phần: thân tháp, bầu đài chứa nước và phần mái.
Chữ “U.E.PT” trên tháp nghĩa là gì?
Đó là viết tắt của “Usine Des Eaux de Phan Thiet”, nghĩa là Nhà máy nước Phan Thiết. Dòng chữ được ghép bằng các mảnh gốm chạy vòng quanh thân tháp.
Tháp nước còn cấp nước không, có vào tham quan bên trong được không?
Tháp không còn làm nhiệm vụ cấp nước, nay là công trình di tích và biểu tượng của thành phố. Khách tham quan ngắm và chụp ảnh từ bên ngoài; phần thân tháp không mở cho khách vào.
Nên tới lúc mấy giờ?
Đẹp nhất là khoảng 18h30 – 19h30, khi trời vừa tắt sáng mà đèn đã bật: nền trời còn xanh sâu, thân gạch lên sắc vàng ấm và mặt sông Cà Ty phản chiếu. Ban ngày nên tới sát chân tháp để xem chi tiết mảnh gốm ghép chữ.
Bài này thuộc cụm Cẩm Nang Du Lịch Phan Thiết – Mũi Né A–Z. Xem thêm chợ Phan Thiết hơn 300 năm, tháp Po Sah Inư và toàn bộ bài về Phan Thiết – Mũi Né.
Yêu vùng đất này đến mức muốn có một căn nhà ở đây?
Ái Vân BĐS chuyên chuyển nhượng biệt thự NovaWorld Phan Thiết — giá thật từ chủ nhà, hồ sơ pháp lý rõ ràng.
Xem các căn đang bánẢnh trong bài Ảnh từ Wikimedia Commons theo giấy phép Creative Commons hoặc phạm vi công cộng, ghi công tác giả dưới từng ảnh. Các ảnh 1967 · 1969 · 1970–1971 là ảnh tư liệu lịch sử do người chụp đăng tải lại, giúp thấy diện mạo Phan Thiết khi tháp còn hoạt động.