Lễ Hội Cầu Ngư Vạn Thủy Tú Và Nghệ Thuật Hò Bả Trạo

🎎 Bài thuộc cụm Lễ Hội Truyền Thống Bình Thuận – Lâm Đồng.

Ngư dân duyên hải · Di sản quốc gia

Lễ hội Cầu ngư Vạn Thủy Tú và nghệ thuật Hò Bả trạo

Ngôi vạn lập từ năm 1762, lưu giữ bộ xương cá Ông lớn nhất Đông Nam Á và 24 sắc phong triều Nguyễn. Linh hồn lễ hội là điệu Hò Bả trạo — vừa hát vừa múa mô phỏng chuyến thuyền ra khơi.

Vì sao ngư dân thờ Cá Ông

Tín ngưỡng thờ Nam Hải Cự Tộc Ngọc Lân Đức Thần — tức Cá Ông, cá voi — phản ánh một niềm tin rất cụ thể của người đi biển: đó là vị thần hộ mệnh rẽ sóng cứu giúp thuyền bè vượt qua thiên tai giông bão. Không phải chuyện trừu tượng; nhiều gia đình vạn chài truyền lại những lần thuyền lâm nguy được cá voi đẩy vào bờ.

Vạn Thủy Tú hiện lưu giữ bộ xương cá Ông lớn nhất Đông Nam Á, cùng hơn 100 bộ cốt cá Ông khác và 24 sắc phong do các đời vua triều Nguyễn ban tặng — con số cho thấy vị thế của ngôi vạn này trong hệ thống tín ngưỡng biển cả vùng Nam Trung Bộ.

Nghi trình Cầu ngư chính mùa

1. Rước Lệnh Ông Sanh (Nghinh Ông Nam Hải)

   Ban Nghi lễ cùng đoàn rước và đội chèo Bả trạo xuống thuyền lễ chính trang hoàng cờ hoa. Đoàn thuyền ra khơi cách bờ 2–3km đến vùng biển lặng sóng. Vị Chánh bái và nhà sư dâng hương, đọc văn tế cung nghinh linh hồn Thần Nam Hải cùng các vị Thuỷ thần.

2. Diễu hành từ cảng Cồn Chà về vạn

   Rước Lệnh Ông về tới bến, một cuộc diễu hành quy mô hơn 300 người — đội lân sư rồng, Ban Tế lễ, đội Bả trạo — đi qua các tuyến đường dọc sông Cà Ty để rước linh hồn Thần Nam Hải về Vạn Thủy Tú nhập điện.

3. Lễ Tiên yết, Giỗ sắc, Tế âm linh

   Ba nghi thức nối nhau: tưởng nhớ các vị tiền hiền khai lập vạn, và cầu siêu cho những vong linh ngư dân tử nạn trên biển — phần khiến nhiều người dự lễ xúc động nhất.

4. Phóng đăng trên sông Cà Ty

   Chiều tối, hàng trăm hoa đăng được thả lung linh trên sông, gửi gắm khát vọng biển êm sóng lặng, mùa biển bội thu.

Hò Bả trạo: hát, múa và kể một chuyến ra khơi

Đây là phần làm nên bản sắc riêng của Cầu ngư. Hò Bả trạo (chèo thúng/chèo thuyền) là hình thức diễn xướng dân gian trong đó cả đội vừa hát vừa múa mô phỏng trọn một hành trình đi biển.

Đội hình gồm 12 đến 18 tay chèo (con trạo) xếp hai hàng dọc, cùng ba nhân vật chỉ huy:

Bằng cách phối các làn điệu dân ca Nam Trung Bộ — hò, lý, hát nam, hát khách — đội Bả trạo kể lại: thuyền ra khơi, gặp sóng to gió lớn, được Cá Ông ứng cứu, rồi cập bến an bình trong niềm hoan hỷ. Một vở diễn ngắn nhưng gói trọn cả nỗi lo và niềm tin của người làm biển.

Phần hội trên sông Cà Ty

Hội đua thuyền truyền thống giữa các vạn chài trên sông Cà Ty là tâm điểm — thuyền của vạn nào thắng thì cả vạn ấy nở mặt suốt năm. Bên cạnh đó có hội lắc thúng chai, hô Bài chòi và các đêm diễn tuồng cổ (hát bội).

Câu hỏi thường gặp