Gần như mọi tháp Chăm ở Việt Nam đều quay cửa về hướng Đông. Po Dam quay hướng Nam — và tới nay vẫn chưa ai giải thích được dứt điểm vì sao
Cụm tháp hơn 1.000 năm tuổi dưới chân núi Ông Xiêm, nguyên có 6 tháp nay còn 3. Tháp nhỏ, thấp, không hoành tráng — nhưng chính vì thế mà nó giữ được những điều mà các cụm tháp lớn đã bị trùng tu mất.
1Ba điều làm Po Dam khác biệt
Một — cửa quay hướng Nam
Trong kiến trúc đền tháp Chăm, cửa chính gần như luôn quay về hướng Đông — hướng mặt trời mọc, hướng của thần linh trong vũ trụ quan Bà-la-môn. Tháp Pô Sah Inư ở Phan Thiết quay Đông, Po Klaung Garai ở Ninh Thuận quay Đông, Mỹ Sơn quay Đông.
Po Dam quay Nam. Đây là một trong rất ít ngoại lệ, và các giả thuyết đưa ra đều chưa dứt khoát: có ý kiến cho là do địa hình chân núi buộc phải xoay, có ý kiến gắn với chức năng thờ tự khác biệt của cụm tháp này. Em nêu ra như một câu hỏi mở chứ không chọn giả thuyết nào — vì chưa có kết luận được thừa nhận rộng rãi.
Hai — tháp nhỏ và thấp bất thường
Tháp cao nhất chỉ khoảng 7 – 8 m, đế rộng 3 – 3,5 m. So với các tháp Chăm quen thuộc thường cao 15 – 20 m, Po Dam nhỏ hơn hẳn. Điều này thường được lý giải bằng chức năng và quy mô cộng đồng thời điểm xây, chứ không phải do bị mất phần trên.
Ba — phong cách Hoà Lai
Po Dam thuộc phong cách Hoà Lai — một trong những phong cách sớm của nghệ thuật Chăm, khoảng thế kỷ 8 – 9. Đặc trưng là khối kiến trúc chắc, ít trang trí rườm rà, các vòm cửa giả xếp lớp và trụ ốp tường đơn giản. Đây là thứ giúp xác định niên đại hơn một nghìn năm của cụm tháp.
Nhìn kỹ mạch gạch. Gạch Chăm xếp khít gần như không thấy mạch vữa — kỹ thuật này tới nay vẫn chưa được phục dựng hoàn toàn.
Nhìn vòm cửa giả. Các lớp vòm thu dần vào trong là dấu hiệu nhận diện phong cách Hoà Lai.
Nhìn hướng cửa và so với mặt trời. Đây là điểm độc đáo nhất — đứng trước cửa tháp buổi sáng, anh chị sẽ thấy mặt trời không chiếu thẳng vào như ở các tháp khác.
2Đi thế nào
- Vị trí: xã Phú Lạc cũ, huyện Tuy Phong cũ — nay thuộc xã Liên Hương. Xem bảng đối chiếu hành chính nếu tra bản đồ không khớp.
- Giờ đi: sáng sớm. Quanh tháp gần như không có bóng râm và vùng này nắng rất gắt. Sáng sớm còn cho ánh sáng xiên đẹp trên mặt gạch.
- Mùa: đi được quanh năm; mùa khô tháng 11 – 4 thì đường dễ và trời trong hơn.
- Ghép chuyến: nằm trên đường ra Cổ Thạch, tiện dừng chân. Muốn so sánh với tháp Chăm khác thì có tháp Pô Sah Inư ở Phan Thiết — đối chiếu hai nơi sẽ thấy rõ sự khác biệt về hướng cửa và quy mô.
- Thời gian: khoảng 45 phút tới một tiếng là đủ. Đây là cụm nhỏ, không phải quần thể lớn.
Không trèo lên tháp, không tựa vào tường gạch. Gạch Chăm hơn nghìn năm tuổi rất dễ mài mòn — mỗi lần có người trèo lên là mất đi một ít. Không khắc, viết hay dán bất cứ gì. Nếu có người Chăm đang hành lễ, giữ khoảng cách và hỏi trước khi chụp. Đây vẫn là nơi có sinh hoạt tín ngưỡng, không chỉ là phế tích.
3Câu hỏi thường gặp
Vùng này và dải biển Phan Thiết nay cùng một tỉnh sau đợt hợp nhất 01/7/2025. Ghép hai đầu vào một chuyến thì đi được cả núi lẫn biển:
Tháp Po Dam ở đâu và bao nhiêu tuổi?
Tháp Po Dam, còn gọi Pô Đàm hoặc Pô Tằm, nằm dưới chân núi Ông Xiêm thuộc xã Phú Lạc cũ, huyện Tuy Phong cũ; sau sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025 thì thuộc xã Liên Hương. Cụm tháp có niên đại hơn 1.000 năm, thuộc phong cách Hoà Lai khoảng thế kỷ 8 – 9.
Tháp Po Dam có gì đặc biệt so với tháp Chăm khác?
Ba điểm. Thứ nhất, cửa tháp quay hướng Nam trong khi gần như mọi tháp Chăm khác đều quay hướng Đông — đây là một trong rất ít ngoại lệ và chưa có giải thích dứt khoát. Thứ hai, tháp nhỏ và thấp bất thường, cao nhất chỉ khoảng 7 – 8 m so với 15 – 20 m thường thấy. Thứ ba, cụm thuộc phong cách Hoà Lai, một trong những phong cách sớm của nghệ thuật Chăm.
Cụm tháp Po Dam có mấy tháp?
Nguyên có 6 tháp, hiện còn 3 tháp tương đối nguyên vẹn. Tháp lớn nhất cao khoảng 7 – 8 m với đế rộng khoảng 3 – 3,5 m.
Vì sao cửa tháp Po Dam quay hướng Nam?
Chưa có kết luận được thừa nhận rộng rãi. Có giả thuyết cho rằng địa hình chân núi buộc phải xoay hướng, có giả thuyết gắn với chức năng thờ tự khác biệt của cụm tháp này. Đây vẫn là một câu hỏi mở trong nghiên cứu kiến trúc Chăm.
Nên đi tháp Po Dam vào lúc nào?
Nên đi sáng sớm vì quanh tháp gần như không có bóng râm và vùng Tuy Phong nắng rất gắt; sáng sớm cũng cho ánh sáng xiên đẹp trên mặt gạch. Đi được quanh năm, mùa khô từ tháng 11 đến tháng 4 thì đường dễ và trời trong hơn. Dành khoảng 45 phút tới một tiếng là đủ vì đây là cụm nhỏ.
Tham quan tháp Po Dam cần lưu ý gì?
Không trèo lên tháp và không tựa vào tường gạch, vì gạch Chăm hơn nghìn năm tuổi rất dễ mài mòn. Không khắc, viết hay dán bất cứ gì lên tháp. Nếu có người Chăm đang hành lễ thì giữ khoảng cách và hỏi trước khi chụp ảnh — đây vẫn là nơi có sinh hoạt tín ngưỡng chứ không chỉ là phế tích.
Cẩm nang cả cụm · Bãi đá bảy màu Cổ Thạch · Chùa Hang Cổ Thạch · Tháp Pô Sah Inư Phan Thiết · Lễ hội Katê · toàn bộ bài
Trên đường về ghé Phan Thiết?
Ái Vân BĐS chuyên chuyển nhượng biệt thự ven biển tại NovaWorld Phan Thiết — cùng dải biển, cách trung tâm Phan Thiết khoảng 10 km về phía nam.
Xem giỏ hàng đang bánẢnh trong bài Ảnh từ Wikimedia Commons theo giấy phép Creative Commons, ghi công dưới từng ảnh.
Chuyển nhượng biệt thự, nhà phố và cho thuê phòng nghỉ trong quần thể NovaWorld Phan Thiết.
Tuy Phong và Phan Thiết cùng dải ven biển, nay cùng thuộc tỉnh Lâm Đồng sau khi ba tỉnh hợp nhất từ 01/7/2025. Nếu anh chị cần chỗ nghỉ hoặc quan tâm bất động sản ngay tại đây, xem Cẩm Nang Tiến Thành — nơi gom toàn bộ bài về khu vực, hoặc thuê villa theo đêm tại NovaWorld Phan Thiết.